poniedziałek, 24 czerwca, 2024
Strona głównaZdrowieTransport substancji w organizmie - główne nośniki energi

Transport substancji w organizmie – główne nośniki energi

Sub­stan­cje pro­du­ko­wane przez ludzki orga­nizm są zuży­wane, skła­do­wane lub usu­wane z orga­nizmu. Wymaga to oczy­wi­ście spraw­nie funk­cjo­nu­ją­cego trans­portu, który odbywa się za pomocą układu krwio­no­śnego. W ten spo­sób sub­stan­cje odżyw­cze i budul­cowe są prze­trans­por­to­wane do miejsc ich prze­zna­cze­nia i wyko­rzy­sta­nia, nato­miast zbędne i szko­dliwe meta­bo­lity są trans­por­to­wane do miejsc prze­twa­rza­nia lub wyda­la­nia. Trans­port sub­stan­cji wymaga ener­gii i spe­cjal­nych nośni­ków sto­sow­nych dla poszcze­gól­nych sub­stan­cji odżyw­czych. Oczy­wi­ście cały pro­ces zwany home­ostazą jest regu­lo­wany przez spe­cjalne mecha­ni­smy. U zdro­wego czło­wieka dzia­łają one bez zarzu­tów. Pro­cesy zacho­dzące w ludz­kim orga­nizmie to rezul­tat wielu mil­jo­nów lat ewo­lu­cji. Rozwój prze­my­słu spo­żyw­czego w ostat­nim stu­le­ciu sta­wia pod zna­kiem zapy­ta­nia, przy­sto­so­wa­nie ludz­kiego orga­nizmu do rafi­no­wa­nego cukru i mąki.

Lipoproteiny i wolne kwasy tłuszczowe

Nośni­kami lipi­dów są kwasy tłusz­czowe. Część z nich swo­bod­nie poru­sza się we krwi. Nato­miast dłu­gie łacu­chy lipi­dowe reagują z biał­kiem zwa­nym albu­miną. Innymi sub­stan­cjami z tej kate­go­rii są ketony, które powstają jako pro­dukty przej­ściowe roz­kładu kwa­sów tłusz­czo­wych w wątro­bie.

Lipo­pro­te­iny trans­portują sub­stan­cje odżyw­cze, które nie roz­pusz­czają się w wodzie czy w tym przy­padku krwi (tzw. sub­stan­cje hydro­fo­bowe). Lipo­pro­te­iny zbu­do­wane są z dwóch rodza­jów czą­ste­czek. Jedna z nich zwana jest hydro­fi­lową czyli roz­pusz­czalną w wodzie, a druga hydro­fo­bową czyli nieroz­pusz­czalną w wodzie. Lipo­pro­te­iny to kolo­idalne kom­pleksy, które uła­twiają trans­port trój­gli­ce­ry­dów (TG) i cho­le­ste­rolu w orga­nizmie. Jedną z naj­więk­szych lipo­pro­tein jest VLDL (Very Low Den­sity Lipo­pro­tein) o bar­dzo małej gęsto­ści. VLDL trans­portuje tłusz­cze z wątroby do tkanki tłusz­czowej. W kon­se­kwen­cji VLDL zostaje prze­kształ­cone w LDL (Low Den­sity Lipo­pro­tein). LDL zwany jest złym cho­le­ste­ro­lem, a to głów­nie dla­tego, że uwal­nia cho­le­ste­rol w dro­dze trans­portu do tkanki tłusz­czowej. Cho­le­ste­rol pozo­staje we krwi i zatyka ścianki naczyń krwio­no­śnych. Lipo­pro­te­iny to sub­stan­cje trans­portujące lipidy ale potocz­nie i zresztą błęd­nie zwane są tłusz­czami.

Cukry proste

Glu­koza, fruk­toza i galak­toza to cukry pro­ste, które wcho­dzą w skład budowy węglo­wo­da­nów pro­stych (mono­sa­cha­rydy). Glu­koza z fruk­tozą two­rzą sacha­rozę czyli biały cukier. Słodki smak cukru zależy od ilo­ści fruk­tozy. Ludzki orga­nizm jest nie­przy­sto­so­wany do wyko­rzy­sta­nia ener­gii pocho­dzą­cej bez­po­śred­nio z fruk­tozy. Czą­steczki muszą być prze­two­rzone w gli­ko­gen lub kwasy tłusz­czowe, aby można je było wyko­rzy­stać na ener­bię. Glu­koza nato­miast zostaje wyko­rzy­stana w swej pier­wot­nej postaci. Nawet naj­mniej­sza por­cja glu­kozy powo­duje wydzie­la­nie insu­liny. Insu­lina usuwa glu­kozę ze krwi trans­portując ją do komó­rek gdzie ist­nieje zapo­trze­bo­wa­nie na ener­gię. Reszta tra­fia do wątroby i ulega prze­mia­nie w gli­ko­gen i tłusz­cze. Tak więc spo­śród wszyst­kich cukrów glu­koza jest wyko­rzy­sty­wana jako pierw­szy i pod­sta­wowy nośnik ener­gii. Ludzie kocha­jący węglo­wo­dany spo­ży­wają cukier, sło­dy­cze, soki, napoje sło­dzące i owoce w nadmier­nych ilo­ściach. Nie­sie to za sobą stały wysoki poziom cukru (glu­kozy), ale jesz­cze gorzej pro­wa­dzi do maga­zy­no­wa­nia fruk­tozy, która prak­tycz­nie ulega tylko odkła­da­niu w tkance tłusz­czowej.

Innym nośni­kiem ener­gii jest alko­hol. Ilość zawar­tych węglo­wo­da­nów zależy od rodzaju alko­holu. Czy­sty alko­hol jak eta­nol to około 7 kcal na 1 gram. Wszyst­kie nośniki ener­gii jak, kwasy tłusz­czowe, ketony, lipo­pro­teiny, glu­koza, fruk­toza i alko­hol mają za zada­nie roz­pro­wa­dzać ener­gię po całym orga­nizmie.

Transport węglowodanów

Ilość i jakość nośni­ków ener­gii w orga­nizmie ulega cały czas zmia­nie. Ener­gia jest dostar­czona tam gdzie ist­nieje na nią zapo­trze­bo­wa­nie.

Jedna szklanka owo­co­wego soku lub słod­kiego napoju podwyż­sza poziom glu­kozy i fruk­tozy już w kilka sekund. Wyżej wymie­nione mono­sa­cha­rydy są obec­nie przedmio­tem wielu debat nauko­wych.

Glukoza

Ilość glu­kozy okre­śla poziom cukru we krwi. Glu­koza dociera do komó­rek, gdzie ist­nieje zapo­trze­bo­wa­nie na ener­gię. Odbywa to się bar­dzo spraw­nie ponie­waż glu­koza i fruk­toza bar­dzo szybko ule­gają gli­ka­cji. Wyso­kie stę­że­nie glu­kozy spra­wia, że ona łatwo wiąże się z biał­kiem, w tym hemoglobiną. Pomiar zawar­to­ści gli­ko­wa­nych bia­łek we krwi (głów­nie hemo­glo­biny) jest wskaź­ni­kiem dia­gno­stycz­nym, przy­dat­nym w oce­nie wyrów­na­nia cukrzycy. Pow­staje wów­czas tzw. hemoglobina glikowana. Zawar­tość gli­ko­wa­nych bia­łek we krwi pod­lega wol­niej­szemu waha­niu niż stę­że­nie wol­nej glu­kozy i dla­tego jest mier­ni­kiem dłu­go­trwa­łej glikemii (stę­że­nia glu­kozy we krwi). Podwyż­szone stę­że­nie glu­kozy we krwi to poważny pro­blem, z któ­rym orga­nizm musi sobie natych­miast pora­dzić. Nor­mal­nie stę­że­nie glu­kozy pobu­dza trzu­skę do wydzie­la­nia insu­liny w takiej ilo­ści aby poziom cukru spadł do nor­mal­nego. Więk­szość glu­kozy zostaje odtrans­portowana do mię­śni i tkanki tłusz­czowej, a reszta tra­fia do wątroby. To są pro­cesy kon­ty­nu­owane o róż­nym nasi­le­niu, jeśli dostar­czamy orga­nizmowi węglo­wo­dany. Dzia­łają spraw­nie dopóki trzustka pro­du­kuje wystar­cza­jącą ilość insu­liny, a orga­nizm jest na nią wciąż czuły. Z cza­sem nadmierna ilość cukru pro­wa­dzi do zabu­rzeń jak insu­li­no­od­por­ność, a z cza­sem cukrzycy oraz przy­ro­stu tkanki tłusz­czowej. Dla­tego spo­śród 5 cukrzy­ków 4 cierpi na oty­łość.

Fruktoza

Ze spo­ży­wa­niem fruk­tozy jest jesz­cze gorzej, bo jako dru­go­rzędne źró­dło ener­gii w porów­na­niu do glu­kozy od razu zostaje zma­ga­zy­no­wana w tkance tłusz­czowej. Jeśli więc orga­nizm ludzki cały czas pra­cuje nad uty­li­za­cją glu­kozy to nie ma szans aby pozbyć się fruk­tozy. Jest jesz­cze gorzej, bo fruk­toza ulega 10 –krot­nie więk­szej gli­ka­cji niż glu­koza! Szczę­ście w nieszczęściu nie­mal cała fruk­toza zostaje prze­kształ­cona na gli­ko­gen w wątro­bie i tłusz­cze. Nad­mierne spo­ży­cie fruk­tozy może dopro­wa­dzić do NAFLD (Non Alcoholic Fatty Liver Disease) czyli bezalko­holowego stłusz­czenia wątroby podob­nego do tego u alko­holików.

Jak zapobiec cukrzycy i nadwadze

Ludzki orga­nizm ma ogra­ni­czoną zdol­ność do użyt­ko­wa­nia i prze­cho­wy­wa­nia ener­gii. Z cza­sem prze­staje on reago­wać tak jak byśmy chcieli. Powinny na to wska­zy­wać wyniki badań krwi. Przed pobra­niem krwi zaleca się ostatni posi­łek do godziny 20.00 w dniu poprze­dza­ją­cym bada­nie. Tak zwany nocny post obfi­tuje w wyko­rzy­sta­nie ener­gii z gli­ko­genu zma­ga­zy­no­wa­nego w wątro­bie i mię­śniach jak i z kwa­sów, tłusz­czo­wych, WLDL, LDL i po czę­ści nawet keto­nów. Zdrowy orga­nizm” spala” cał­kiem nor­mal­nie. Ale jeśli bada­nie wykaże podwyż­szoną zawar­tość cukru (glu­kozy) we krwi to może to być indi­ka­cją roz­wi­ja­ją­cej się insu­li­no­od­por­ność. Nocny post, popu­larny post 5:2 czy16:8 obni­żają poziom cukru we krwi u zdro­wych osób, insu­li­no­od­por­nych i cukrzy­ków z cukrzycą typu 2. Co jest lep­sze dla orga­nizmu: szyb­kie i nadmierne wydzie­la­nie insu­liny czy stały poziom insu­liny zagwa­ran­to­wany obni­że­niem węglo­wo­da­nów w codzien­nej die­cie? Zobaczmy jak to funk­cjo­nuje na przy­kła­dzie mię­śni. Mię­śnie pobie­rają ener­gię bez uza­leż­nie­nie od insu­liny i innych sub­stan­cji sygna­li­zu­ją­cych w postaci keto­nów i wol­nych kwa­sów tłusz­czo­wych. Nato­miast ener­gia pobrana za pomocą glu­kozy wymaga już insu­liny. Insu­lina pozwala na prze­do­sta­nie się glu­kozy do mię­śni poprzez kanały trans­portowe zwane GLUT4. Jeżeli orga­nizm jest na mie­sza­nej die­cie, tzn. boga­tej w węglo­wo­dany i tłusz­cze zda­rza się, że igno­ruje on sygnały pocho­dzące od insu­liny. Jest to chwi­lowe zja­wi­sko spo­wo­do­wane dużym zaso­bem ener­gii i opiera się na rów­no­wa­dze bio­che­micz­nej. Logiczne, ener­gia została dostar­czona, więc nie potrzeba jej wię­cej. U zdro­wych osób stan ten szybko się nor­ma­li­zuje. U cukrzy­ków typu 2 i osób z insu­li­no­od­por­no­ścią nie­stety nie. Glu­koza” zalega” we krwi, insu­lina jest wydzie­lana w więk­szej ilo­ści, ale nie­wy­star­cza­jąco w sto­sunku do zwięk­szo­nych insu­li­no­opor­no­ścią potrzeb orga­nizmu. Logiczne więc wydaje się, zmniej­sze­nie ilo­ści węglo­wo­da­nów w die­cie poprze LCHF, dietę postną czy zmianę spo­sobu jedze­nia poprzez 5:2 czy 16:8. Leka­rze i die­te­tycy dole­wają jesz­cze oliwy do ognia i zale­cają małe, czę­ste posiłki aby zba­lan­so­wać cukier we krwi. To jest tak nie­lo­giczne, że zegarki po pro­stu stają. Nade­szła pora aby wró­cić do daw­nych nawy­ków jakie mieli nasi przod­ko­wie przed 10000 laty. Co to wła­ści­wie jest HbA1c? Dla nas odpo­wiedź jest jedna – insu­li­no­od­por­ność.

 

Źródło:

  1. http://christinecronau.com/wp-content/uploads/2011/10/nrgastro.2010.41.pdf – The role of fructose in the pathogenesis of NAFLD and the meatabolic syndrome.
  2. https://www.researchgate.net/publication/245026220_The_role_of_glucose_transporters_in_human_metabolic_regulation – Rola transporterów glukozy w regulacji metabolizmu człowieka.
  3. Wikimedia – zdjęcie

 

 

 

Poprzedni artykuł
Następny artykuł
Małgorzata Haggu
Małgorzata Haggu
Cześć! Nazywam się Małgorzata Haggu. Jestem molekularnym biologiem oraz trenerem zdrowego żywienia. Od wielu lat promuję zdrowy styl życia na podstawie zdobytej wiedzy oraz własnego doświadczenia. Jestem gorącą zwolenniczką lchf diety, która jest również moim stylem życia prawie od 10 lat. Według mnie zdrowy styl życia to przede wszystkim prawidłowa dietoterapia, która poprawia nie tylko fizyczne zdrowie ale także zdrowie psychiczne. Wierzę, że zmiana nawyków żywieniowych polepsza relację z własnym ciałem, zaprowadza równowagę hormonalną ale też pozostawia miejsce na przyjemności.
Podobne artkuły

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

dieta lchf pomoc specjalisty

Najnowsze artykuły

Ostatnie komentarze