Tkanka tłuszczowa to zasób energii zmagazynowanej w postaci trójglicerydów w specjalnie wyspecjalizowanych komórkach tłuszczowych zwanych adipocytami. Obok adipocytów znajdują się w niej komórki nerwowe, makrofagi i sieć naczyń układu krwionośnego. Nowe adipocyty mogą powstawać przez całe życie w zależności od warunków żywieniowych i hormonalnych. Źródłem lipidów zgromadzonych w tkance tłuszczowej może być dieta lub synteza de novo z substratów nielipidowych (lipogeneza). Tkanka tłuszczowa to również narząd endokrynny, a więc wydzielający hormony, które wpływają na funkcjonowanie organizmu, a zwłaszcza metabolizmu.
Wzrost i rozwój tkanki tłuszczowej
Badanie wzrostu i rozwoju tkanki tłuszczowej może dostarczyć ważnych wskazówek dla zrozumienia patogenezy otyłości. Otyłość jest stanem charakteryzującym się nadmiernym rozrostem tkanki tłuszczowej, wynikającego z dodatniego bilansu energetycznego. Adipocyty nie powstają z innych adipocytów, ale powstają z komórek prekursorowych.
Na profilację komórek prekursorowych wpływa wiele bodźców. Niedawne postępy w tej dziedzinie wskazują na obecność białka połączonego z cynkiem jako wczesnego czynnika w określaniu poziomu adipocytów. Ten fakt doprowadził do rozwoju inhibitorów adipocytów, ograniczająch ich ekspansję, niestety z negatywnym wpływem na metabolizm, dlaczego? Ludzki organizm zawsze był przystosowany to tłuszczów jako głównego źródła energii. Energia pochodząca z tłuszczów jest wysokokaloryczna i bez problemu dociera do wszystkich organów. Brak tłuszczu prowadzi do chorób i hormonalnych zaburzeń.
Rodzaje tkanki tłuszczowej
Wyróżniamy 3 rodzaje adipocytów w oparciu o kolor tkanki tłuszczowej: biały, brązowy i beżowy. Ogólną funkcją białych adipocytów jest magazynowanie energii, podczas gdy funkcją brązowych adipocytów to zużycie energii w procesie wytwarzania ciepła zwanym termogenezą. Funkcja i pochodzenie beżowych komórek jest mniej zbadana. Chociaż istnieją wyjątki od tej reguły, to uważa się, że wzrost białego tłuszczu jest niezdrowy, a wzrost tłuszczu beżowego i brązowego jest korzystny. Aby jeszcze bardziej skomplikować sprawę, skład komórkowy i lipidowy tkanki tłuszczowej zmienia się zasadniczo w zależności od anatomicznej lokalizacji i warunków środowiskowych.
Co to jest brązowy tłuszcz?
Brązowa tkanka tłuszczowa występuje obficie u niemowląt i z wiekiem jej przyrost ulega znacznemu zmniejszeniu. Brązowy tłuszcz przetwarza energię na ciepło w procesie zwanym termogenezą czyli podczas termogenezy zostają spalane kalorie. Biały tłuszcz gromadzi energię w postaci dużych kropli tłuszczu, podczas gdy brązowy tłuszcz ma znacznie mniejsze kropelki tłuszczu i specjalizuje się w ich spalaniu. Brązowe komórki tłuszczowe są wypełnione energetycznymi generatorami zwanymi mitochondriami, które zawierają żelazo, co nadaje im brązowy kolor.
Biały tłuszcz – dobry czy zły tłuszcz
Biały tłuszcz jest odpowiedzialny za gromadzenie energii. Aby pozbyć się nadmiernych zapasów białego tłuszczu wystarczy przejść na dietę ketogeniczną. Jedynie wprowadzenie organizmu w ketozę powoduje efektywne spalanie białej tkanki tłuszczowej. Być może intensywne spalanie białej tkanki tłuszczowej może być sygnałem dla organizmu do wzmożonej przemiany białej tkanki tłuszczowej w brązową. Przejście na dietę ketogeniczną prowadzi również do aktywacji mitochondrialnego RNA i tworzenia nowych mitochondriów. Mitochondria są ewolucyjnie przystosowane do spalania tłuszczu. Tak więc wzrost tłuszczu w diecie oraz jego szybkie uwolnienie z wątroby do krwi jest naturalną przyczyną wzrostu ilości mitochondriów.
Tkanka tłuszczowa jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania
Tłuszcze są najbardziej kalorycznymi składnikami wchodzącymi w skład codziennych posiłków. Zaspokajają głód na długo. Kiedy organizm zaczyna spalać tłuszcze uwalniają one do krwi glicerol i kwasy tłuszczowe. Nie są one jedynie zapasem energii ale również ważnym budulcem komórek. Tłuszcze wchodzą w skład budowy błon komórkowych. Tłuszcze potrafią przekroczyć barierę krwi w mózgu. Tłuszcze są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania serca. Tkanka tłuszczowa chroni przed urazami, więc na pewno tłuszcze są potrzebne tylko pytanie ile?
Dieta ketogeniczna wpływa naturalnie na regulację gospodarki tłuszczowej w organizmie. Spożywając wystarczającą ilość tłuszczu dziennie organizm sam reguluje ile go tak właściwie potrzeba i objawia to się ograniczeniem apetytu. Kiedy gospodarka hormonalna zaczyna prawidłowo funkcjonować jest to bezpośrednią zasługą tłuszczów i prawidłowego spożytkowania energii z nich pochodzącej.
Tkanka tłuszczowa jako narząd endokrynny
Faktem jest, że oprócz funkcji związanych z magazynowaniem i uwalnianiem energii, tkanka tłuszczowa jest również narządem endokrynnym, silnie zaangażowanym w ogólną homeostazę energetyczną i dostarczaniem człowiekowi biologicznie czynnych substancji białkowych. Substancje te nazywają się adipocytokinami. Najważniejszymi hormonami wytwarzanymi przez tkankę tłuszczową są leptyna i adiponektyna.
Leptyna
Leptyna jest cytokiną produkowaną proporcjonalnie do ilości tkanki tłuszczowej i działa w określonych jądrach podwzgórzowych mózgu w celu zmniejszenia spożycia pokarmu u człowieka. Poza mózgiem leptyna jest aktywna w wątrobie i mięśniach, gdzie stymuluje utleniania kwasów tłuszczowych częściową aktywację przez AMPK. Wzrost masy ciała prowadzi do wzrostu stężenia leptyny. Leptyna jest również regulowana poprzez insulinę, hormon wzrostu i glukozę. Insulina i glukoza pobudza syntezę leptyny, a hormon wzrostu i kwasy tłuszczowe obniżają jej produkcję.
Adiponektyna
Adiponektyna jest uważana za hormon zmniejszający insulinooporność, ponieważ aktywuje wykorzystanie glukozy w mięśniach. Adiponektyna pobudza oksydację kwasów tłuszczowych w mięśniach i wątrobie (nagromadzenie kwasów tłuszczowych lub acylo-CoA w komórkach wrażliwych na insulinę jest szkodliwe dla sygnalizacji insuliny) i zmniejsza stężenie glukozy w wątrobie.
W przeciwieństwie do leptyny jej wydzielanie i stężenie w osoczu są odwrotnie proporcjonalne do wzrostu tkanki tłuszczowej. Stężenie adiponektyny w osoczu zmniejsza się u otyłych. Jest jej mniej także u osób cierpiących na cukrzycę, nadciśnienie oraz chorobę wieńcową. Postępująca insulinooporność dodatkowo obniża stężenie adiponektyny. Podobnie jak leptyna również adiponektyna jest aktywowana przez AMPK przynajmniej w wątrobie.
Spalanie tkanki tłuszczowej
Spalanie tkanki tłuszczowej to czysta sygnalizacja hormonalna. Intensywne odchudzanie, okresowe głodówki, dieta ketogeniczna, ketoza, fizyczny wysiłek wyzwalają kaskadę procesów metabolicznych kontrolowanych przez hormony. A wszystko zaczyna się od niskiego i stałego poziomu glukozy we krwi!
Endogenne kannabidoidy
Endogenne kannabidoidy są produkowane w tkance tłuszczowej. Nie są one tak silne jak kannabidoidy pochodzące z konopi indyjskich ale nie zaprzecza to faktowi, że otyli ludzie są bardziej pogodni od innych. Naukowcy na razie odkryli 4 endogenne kannabidoidy ale wciąż za wiele o nich nie wiedzą.
Źródło:
- https://www.sciencedirect.com/sdfe/pdf/download/eid/1-s2.0-S0022347688805201/first-page-pdf – Growth and development of adipose tissue.
- http://www.berkeleywellness.com/healthy-eating/diet-weight-loss/article/brown-fat-good-you
- https://www.jci.org/articles/view/78362 – Brown and beige fat in humans:thermogenic adipocytes that control energy and glucose homeostasis.
- https://www.ucsf.edu/news/2012/10/12961/researchers-identify-lynchpin-activating-brown-fat-cells – Researchers identify lynchpin to activating brown fat cells.
